Bạn có biết từ ngữ cổ xưa nhất trong tiếng Ý là gì không? Đó là terra (đất) và parte (phần). Hai từ này xuất hiện trong một tài liệu lịch sử nổi tiếng là Placito di Capua, được viết vào năm 960. Theo các nhà nghiên cứu, đây chính là “giấy khai sinh” của tiếng Ý, đánh dấu sự ra đời của ngôn ngữ này.
Câu chuyện bắt đầu từ hơn một nghìn năm trước, vào tháng Ba năm 960. Một người đàn ông đến tòa án Capua để kiện Tu viện trưởng của Abbazia di Montecassino – tu viện nổi tiếng do San Benedetto sáng lập, hiện vẫn tồn tại ở tỉnh Frosinone, vùng Lazio. Người đàn ông này tuyên bố rằng mình là chủ sở hữu thực sự của một số mảnh đất đang được các tu sĩ của tu viện canh tác.
Tại phiên tòa, Tu viện trưởng mang theo ba nhân chứng, những người tuyên thệ rằng các mảnh đất đó thuộc về tu viện từ 30 năm nay và cần được giữ lại cho tu viện. Biên bản của phiên tòa được viết bằng tiếng Latin – ngôn ngữ chính thức thời bấy giờ. Nhưng điều đặc biệt nằm ở lời khai của ba nhân chứng: chúng được viết bằng một phương ngữ Ý cổ, thứ tiếng được sử dụng tại Montecassino vào thời điểm đó.
Tại sao lại như vậy? Vì viết bằng tiếng Ý giúp tất cả mọi người, kể cả những người không biết tiếng Latin, có thể hiểu rõ lời chứng. Đây chính là dấu hiệu đầu tiên cho thấy sự khác biệt giữa tiếng Latin và tiếng Ý, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử ngôn ngữ.
Thế còn quả phiên tòa? Tu viện trưởng thắng kiện, và những mảnh đất vẫn thuộc về tu viện Montecassino. Nhưng điều quan trọng hơn cả, Placito di Capua đã trở thành cột mốc lịch sử, ghi lại tiếng Ý trong những ngày đầu tiên hình thành. Một câu chuyện nhỏ, nhưng mang ý nghĩa lớn lao cho hành trình phát triển của tiếng Ý!
